Gezamenlijk ouderlijk gezag aanvragen, wanneer kan dat?

Het ouderlijk gezag vormt de basis voor de zorg en opvoeding van een kind. Volgens een juridisch ouder het gezag heeft, waarbij van belang is vast te stellen wanneer er sprake is van juridisch ouderschap. In deze blog bespreekt onze advocaat personen- en familierecht wanneer een ouder volgens de wet juridisch ouder is of hoe een ouder dit kan worden, en op welke wijze ouders het gezamenlijk ouderlijk gezag kunnen krijgen.

Stap 1: vaststellen wie juridisch ouder is

Volgens de wet luidt de hoofdregel dat de moeder uit wie een kind geboren wordt, juridisch ouder is. De moeder is dus altijd de juridisch ouder. Zij heeft ook automatisch het ouderlijk gezag over het kind. Alleen als er sprake is van een gezagsbeëindigende maatregel kan de rechtbank het gezag van de moeder beëindigen.

Huwelijk of geregistreerd partnerschap

Als de biologische ouders getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, hebben zij ook vaak automatisch het gezamenlijk ouderlijk gezag. Dit geldt zowel ten aanzien van kinderen die voorafgaand of tijdens het huwelijk geboren worden. Als de ouders uit elkaar gaan, oefenen zij in beginsel het ouderlijk gezag ook gezamenlijk uit. Dit is alleen anders als de rechtbank bepaalt dat voortaan één van de ouders het gezag draagt. Dan is er sprake van eenhoofdig gezag door de moeder of vader.

Voorwaarden voor aanvraag gezamenlijk gezag door vader

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap is de situatie aldus tamelijk eenvoudig. Als er geen sprake is van een huwelijk of geregistreerd partnerschap is de situatie echter anders. Als de biologische ouders een samenlevingscontract of enkel een relatie hebben, heeft de moeder als juridisch ouder van rechtswege het eenhoofdig gezag. De vader kan dan samen met de moeder het gezamenlijk gezag aanvragen. Dit kan via een online formulier van rechtspraak.nl: hiervoor is wel Digid vereist.  Ook zijn de volgende voorwaarden van belang:

1. De vader of de partner van de moeder heeft het kind erkend;

2. De moeder geeft haar toestemming voor de aanvraag van het gezamenlijk gezag.

Hierna wordt ingegaan op beide voorwaarden.

Vader: juridisch ouder door erkenning

Terugkomend op de vraag wanneer een ouder juridisch ouder wordt: als er geen sprake is van een huwelijk of geregistreerd partnerschap, wordt de vader of partner van de moeder dit door het kind te erkennen. Daardoor ontstaat tussen het kind en degene die het kind heeft erkend familierechtelijke betrekkingen. Dit betekent niet dat als de vader of de partner van de moeder het kind niet heeft erkend, het aanvragen van gezamenlijk ouderlijk gezag niet mogelijk is. Een stiefouder kan bijvoorbeeld ook het gezamenlijk gezag aanvragen, maar dit kan dan enkel via de rechtbank (zie hierna).

Stap 2: online aanvraag gezamenlijk gezag

Als de vader of de partner van de moeder het kind heeft erkend, is de tweede stap om het gezamenlijk gezag aan te vragen. De juridische ouders (dus de moeder en degene die het kind hebben erkend) kunnen het gezamenlijk gezag aanvragen via rechtspraak.nl. De ouders hebben daarvoor geen bijstand van een advocaat nodig. De enige voorwaarde is wel dat de moeder haar toestemming verleend voor het aanvragen van het gezamenlijk gezag. Verleent zij deze niet, dan is deze weg niet mogelijk.

Alternatief: aanvraag gezamenlijk gezag via rechtbank

In alle andere gevallen, waaronder de situatie dat de moeder haar toestemming niet verleent, kan de vader of de partner van de moeder het gezamenlijk gezag enkel via de rechtbank aanvragen. Daarvoor is wel bijstand van een advocaat vereist. Hierbij worden twee situaties onderscheiden: de moeder heeft het eenhoofdig gezag en haar partner (bijvoorbeeld de stiefvader) vraagt het gezamenlijk gezag aan, of de biologische vader van het kind vraagt het gezamenlijk gezag aan.

Gezamenlijk gezag door stiefvader

Als een stiefvader of de partner van de moeder het gezamenlijk gezag aanvraagt, gelden aparte voorwaarden. De stiefvader kan in beginsel enkel het gezamenlijk gezag met de moeder aanvragen als de moeder drie jaar alleen het gezag heeft gehad. In de rechtspraak wordt in bijzondere omstandigheden een kortere termijn gehanteerd. Ook moet de stiefvader in een ‘nauwe persoonlijke betrekking’ tot het kind staan. Dat betekent dat er een gezinsband met het kind moet zijn (geweest). De rechtbank toetst of het gezamenlijk gezag in het belang van het kind is. Wijst de rechtbank dit verzoek toe, dan kan de stiefvader ook een verzoek indienen om de geslachtsnaam van het kind te wijzigen in die van hem. Ook daarvoor gelden aparte voorwaarden.

Voorwaarden voor toewijzing gezamenlijk gezag

Tot slot: als de biologische vader het gezag aanvraagt (en de moeder stemt aldus niet in), dan gelden de volgende voorwaarden. In beginsel wijst de rechtbank het verzoek tot gezamenlijk gezag altijd toe, tenzij voldaan is aan de voorwaarden van het klemcriterium. Kort gezegd houdt dit in dat de ontwikkeling van het kind ernstig in gevaar dreigt te komen als de ouders het gezamenlijk gezag zouden krijgen. Bijvoorbeeld omdat de ouders ruzie maken, of de ontwikkeling van het kind anderzijds in gevaar dreigt te geraken. Vaak brengt de Raad voor de Kinderbescherming hiervoor een advies uit aan de rechtbank.

Advocaat ouderlijk gezag

De advocaten van Advocatenkantoor Appelman hebben jarenlange ervaring in het personen- en familierecht, waaronder kwesties op het gebied van ouderlijk gezag, co-ouderschap en omgang.

Categorie